Profilaktyka
CYTOLOGIA I TEST HPV HR
Co warto wiedzieć o profilaktyce raka szyjki macicy?
Regularne badania profilaktyczne pozwalają wykryć zmiany przedrakowe, zanim rozwinie się rak szyjki macicy. Obecnie w Polsce podstawowym badaniem przesiewowym w ramach programu finansowanego przez NFZ jest test HPV HR, który wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka onkogennego. Od 1 sierpnia 2026 roku zastąpił on tradycyjną cytologię jako podstawowe badanie w tym programie.
Kto powinien wykonać badanie?
Bezpłatny test HPV HR w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy mogą wykonać kobiety w wieku 25–64 lat. Nie jest potrzebne skierowanie. Badanie można umówić w placówce realizującej program NFZ lub przez Centralną e-rejestrację na Internetowym Koncie Pacjenta albo w aplikacji mojeIKP.
Test HPV HR wykonuje się standardowo co 5 lat, jeśli wynik i sytuacja kliniczna nie wymagają wcześniejszej kontroli. W zależności od wyniku lekarz może zalecić kolejne badanie wcześniej. Wiek objęcia programem nie oznacza jednak, że młodsze kobiety powinny ignorować niepokojące objawy — w takiej sytuacji należy zgłosić się do lekarza niezależnie od wieku.
Jak przygotować się do badania?
Przygotowanie do pobrania materiału z szyjki macicy jest proste. Zgodnie z zaleceniami NFZ:
- Nie zgłaszaj się na badanie podczas miesiączki ani w ciągu 4 dni przed lub 4 dni po plamieniu lub krwawieniu.
- Przez kilka dni przed badaniem nie stosuj leków dopochwowych, chyba że lekarz zaleci inaczej.
- Powstrzymaj się od współżycia przez 1–2 dni przed badaniem.
- Nie wykonuj USG przezpochwowego bezpośrednio przed pobraniem materiału.
Najlepiej umówić termin tak, aby badanie nie kolidowało z miesiączką. W razie wątpliwości warto zapytać placówkę o szczegółowe zalecenia dotyczące przygotowania.
Cytologia klasyczna, cytologia płynna LBC i test HPV HR - czym się różnią?
Cytologia klasyczna polega na pobraniu komórek z szyjki macicy i ocenie ich pod mikroskopem. Pozwala wykryć nieprawidłowości w komórkach, które mogą wskazywać na zmiany przedrakowe lub nowotworowe.
Cytologia płynna (LBC) polega na umieszczeniu pobranego materiału w specjalnym płynnym podłożu. Ułatwia przygotowanie próbki do oceny mikroskopowej i może poprawiać jej jakość. Nie należy jednak automatycznie uznawać, że każda cytologia płynna jest dokładniejsza w każdej sytuacji — skuteczność zależy również od jakości pobrania i oceny laboratoryjnej.
Test HPV HR wykrywa materiał genetyczny wirusa HPV wysokiego ryzyka onkologicznego. Pozwala rozpoznać zakażenie, które może prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych i raka szyjki macicy, zanim pojawią się nieprawidłowości w komórkach.
W aktualnym programie NFZ, jeśli test HPV HR daje wynik dodatni, z tej samej próbki wykonuje się dodatkowo cytologię płynną LBC. Dzięki temu zazwyczaj nie trzeba ponownie pobierać materiału tylko po to, aby wykonać to badanie uzupełniające.
Wynik dodatni testu HPV HR nie oznacza automatycznie raka. Oznacza wykrycie wirusa wysokiego ryzyka, dlatego konieczna jest dalsza ocena zgodnie z wynikiem cytologii i zaleceniami lekarza.
Czy szczepienie przeciw HPV chroni przed rakiem szyjki macicy?
Tak. Szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) są ważnym elementem profilaktyki nowotworów związanych z tym wirusem. Największą skuteczność uzyskuje się, gdy szczepienie zostanie wykonane przed narażeniem na zakażenie.
W Polsce dziewczęta i chłopcy po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia mogą skorzystać z powszechnego programu bezpłatnych szczepień przeciw HPV. W tym programie stosuje się schemat dwudawkowy, z odstępem 6–12 miesięcy. Szczepienie jest zalecane, ale nie obowiązkowe.
Szczepienie może być również korzystne dla starszych nastolatków i dorosłych. Możliwość, rodzaj i schemat szczepienia należy omówić z lekarzem lub farmaceutą. Szczepionka nie leczy istniejącego zakażenia HPV, ale może chronić przed typami wirusa objętymi jej działaniem, z którymi dana osoba nie miała jeszcze kontaktu.
Pamiętaj: szczepienie nie zastępuje badań profilaktycznych. Nawet po szczepieniu należy zgłaszać się na badania zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Nie odkładaj profilaktyki na później!
Rak szyjki macicy może rozwijać się przez długi czas bez wyraźnych objawów. Dlatego warto korzystać z dostępnych badań, nie czekać na dolegliwości i stosować się do zaleceń dotyczących dalszej diagnostyki.
Dbaj o siebie. Profilaktyka to troska o zdrowie dziś i w przyszłości.
Źródła: Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – Program profilaktyki raka szyjki macicy; Pacjent.gov.pl – Profilaktyka raka szyjki macicy; Ministerstwo Zdrowia – Szczepienia przeciw HPV.
Materiał edukacyjny opracowano na podstawie informacji opublikowanych przez ww. instytucje. Aktualizacja: 28 października 2026 r.
Profilaktyka Raka Piersi
Film edukacyjny
Różowy Styl Życia
od A do J
O PROFILAKTYCE
i o tym, co jeszcze ważne dla zdrowia